وبگاه تاریخ مردم

دوشنبه, ۳۰ مهر , ۱۳۹۷
English
فارسی

معرفی و نقد کتاب

خانه » معرفی و نقد کتاب » معرفی و نقد کتاب

کتاب شناسی خواب و رویا و گفتاری در خواب شناسی تاریخی

 

♦️نویسندگان: داریوش رحمانیان، زهرا حاتمی

 

❇چاپ نخست، نشر علم، ۱۳۹۷

” کتابشناسی خواب و رویا و گفتاری در خواب شناسی تاریخی” به قلم داریوش رحمانیان و زهرا حاتمی دومین اثر از برنامه پژوهشی  رویاشناسی تاریخی است که پس از کتاب «مقدمه‌ای بر رؤیاشناسی تاریخی» (انتشارات پژوهشکده تاریخ اسلام، ۱۳۹۱) چاپ و منتشر می شود.

با توجه به عدم دسترسی به اطلاعات منظم و مدوّن کتابشناختی در حوزه‌ خوابگزاری و خواب‌شناسی و خلا پژوهشی در این زمینه، کتاب حاضر تلاش می کند تا با ارائه فهرستی کامل از آثار متنوع و متعدد مرتبط با خواب و رویا به یاری پژوهشگران این عرصه بیاید.

در کتابشناسی حاضر بجز متون و منابع فارسی، که ستون و تکیه‌گاه اصلی هستند، به منابع و مراجع پاره‌ای از زبان‌های مهمّ دیگر توجّه شده است. همچنین افزون بر نسخ خطی، چاپ سنگی، کتاب‌ها، مقالات، رساله‌ها و پایان‌نامه‌های دانشگاهی، وبگاه‌ها (سایت‌ها) نیز – بطور گزیده – مورد توجه و اشاره قرار گرفته‌اند.

” کتابشناسی خواب و رویا و گفتاری در خواب شناسی تاریخی” دربردارنده دو بخش ” گفتاری در خواب شناسی تاریخی” و ” کتابشناسی خواب و رویا” است که در ۷ بخش فراهم آمده است.

در بخش ” گفتاری در خواب شناسی تاریخی” تلاش شده است تا ضمن بررسی تاریخی مطالعات خواب شناسی در جهان، انواع خواب های تاریخی و کاربردها و پیامدهای آن در تاریخ مورد بررسی قرار گیرد.

فهرست این کتاب را در فایل زیر ببینید و بخوانید👇👇👇

 

فایل :        http://mardomnameh.com/g1/11.pdf

 


🎙نشست نقد و بررسی کتاب ” از سرد و گرم روزگار” که روز دوشنبه ۲ اردیبهشت ماه ۱۳۹۷ در پژوهشکده مطالعات فرهنگی روایت با حضور احمد زیدآبادی- نویسنده کتاب-، حسن باستانی راد و داریوش رحمانیان برگزار شد، نخستین نشست از سلسله نشست های خاطره نگاری و تاریخ مردم بود که به همت مردم نامه برگزار گردید.

حسن باستانی راد ضمن سپاسگزاری از داریوش رحمانیان بابت برگزاری این نشست و توجه به تاریخ مردم و انتشار فصلنامه مردم نامه، از احمد زیدآبادی به علت فراتر رفتن از عرصه تخصصی خود – علوم سیاسی-، نگارش این کتاب و حضور در این نشست سپاسگزاری کرد. او کتاب ” از سرد و گرم روزگار” را یک سند مهم از تاریخ روستای زردو، بخش زیدآباد، منطقه سیرجان و جنوبشرق ایران دانست که توانسته مسائلی را شرح دهد که تقریبا در آن سالها در بخش اعظم روستاهای ایران وجود داشته است.

به نظر باستانی راد هنر احمد زیدآبادی در آن بوده است که توانسته شرح زندگی خود را از کودکی آغاز کند تا به خواننده خود امکان شناخت روند کامل شدن عقل خود در سرد و گرم روزگار را بدهد. همچنین از نظر او زیدآبادی با نگارش این کتاب به خوانندگان خود نشان داده فردی در جایگاه او چگونه و از چه طریقی از بطن یک روستا برآمده و خود را به این مرتبه رسانده است.

باستانی راد ضمن اشاره به اهمیت اصطلاحات محلی به کار رفته در کتاب، به نقد رویه متفاوت نویسنده در شرح آنها اشاره کرد و ادبیات متن در ۸۰ صفحه نخست و باقی کتاب را متفاوت دانست.

همچنین او کتاب را آئینه تمام نمای صداقت و راستگویی نویسنده دانست که در زندگی سیاسی زیدآبادی هم وجود دارد و برآمده از تبار روستایی اوست.

باستانی راد، کتاب ” از سرد و گرم روزگار” را یکی از بهترین کتاب ها در حوزه مردم شناسی تاریخی دانست.

داریوش رحمانیان، مدیرمسئول و سردبیر مردم نامه در دو بخش به ارائه دیدگاه های خود پرداخت. در بخش نخست که حکم مقدمه نشست را داشت، او ضمن ابراز خشنودی از آغاز کردن سلسله نشست های خاطره نگاری و تاریخ مردم با کتاب ” از سرد و گرم روزگار” و تشکر از حضار، میهمانان و پژوهشکده مطالعات فرهنگی روایت به معرفی مردم نامه و اهداف آن پرداخت. او ضمن اشاره به مغفول ماندن تاریخ اجتماعی، تاریخ مردم و دیگر شعب تاریخنویسی مدرن در ایران پس از تاسیس رشته تاریخ در دانشگاه تهران، تاسیس مردم نامه را گامی در جهت رشد مردم نامه نویسی در اندیشه، دانش و آگاهی تاریخی مردم ایران و زبان فارسی دانست. او هدف طراحی و برگزاری سلسله نشست هایی از این دست را برای جبران فقر داده شناسی تاریخی ایران در زمینه تاریخ مردم معرفی کرد و ضمن اشاره به نشست های پیشین مردم نامه، به تشریح برخی برنامه های آتی مردم نامه از جمله برگزاری سلسله نشست هایی در ارتباط با اسناد مصور اشاره کرد.

رحمانیان با اشاره به دسته بندی انواع خاطره نگاری ها، به نقد و بررسی خاطرات زیدآبادی پرداخت که حدودا ۴۰ سال پس از وقوع رویدادها نوشته شده است. به نظر رحمانیان، کتاب ” از سرد و گرم روزگار” سرشت داستانی بسیار پر رنگ، چشمگیر و دلنوازی دارد و با قلمی پخته، پرورده و مجرب نوشته شده است. او مطالعه این کتاب را برای شرح تاریخ روستایی ایران در دهه های ۴۰ و ۵۰ شمسی پراهمیت دانست و با اشاره به فرازهای متعددی از کتاب، به شرح اهمیت آن در بررسی تاریخ خوراک، مرگ، آموزش، کار زنان و کودکان، رادیو و تلویزیون و … پرداخت.

در پایان رحمانیان ضمن اشاره به نبودن فهرست اعلام و عکس و تصویر در کتاب به بیان این مطلب پرداخت که بهتر بود اصطلاحات محلی آوانگاری شده و تاریخ برخی مکان ها و … در پانوشت های کتاب ذکر می شد.

 

احمد زیدآبادی – نویسنده کتاب- در پایان در پاسخ به سخنان دو سخنران پیشین اشاره کرد که قصد زندگینامه نویسی نداشته بلکه از آنجایی که قصد انتشار خاطرات دوران زندان خود را داشته است، ترجیح داده داستان زندگی اش را از آغاز روایت کند تا خواننده دریابد چه وقایعی بر شخصیت او تاثیرگذار بوده اند.

او صداقت و صراحت مستتر در متن و شخصیت خود را کاملا خودآگاه و امری انتخاب شده و پرورش یافته دانست و ضمن توضیح عجولانه بودن نگارش کتاب، قول داد که در آینده معنا و شرح پاره ای از اصطلاحات متن را که در نشریه ای محلی چاپ کرده، ضمیمه کتاب کند.

 

فایل صوتی:     mp3.نقد_و_بررسی_کتاب_از_سرد_و_گرم

 

نشست نقد و بررسی کتاب ” از سرد و گرم روزگار” با حضور حسن باستانی راد، احمد زیدآبادی و داریوش رحمانیان

نشست نقد و بررسی کتاب ” از سرد و گرم روزگار” با حضور حسن باستانی راد، احمد زیدآبادی

 

 


 

 

فایل صوتی سخنرانی داریوش رحمانیان در نشست نقد و بررسی کتاب

« نویسنده رستم‌التواریخ کیست؟ »

نوشته جلیل نوذری.

این نشست در روز چهارشنبه مورخ بیست و دوم آذرماه نود و شش در موسسه میراث مکتوب ( ناشر اثر ) از ساعت چهار تا هفت عصر برگزار شد.

سخنرانان دیگر عبارت بودند از : جلیل نوذری ( نویسنده کتاب ) ، علی بهرامیان و جمشید کیانفر.

در آغاز نشست مدیر موسسه – اکبر ایرانی – هم درباره برنامه‌های موسسه در حوزه متن‌پژوهی و هم درباره اثر مورد بحث ( کتاب جلیل نوذری درباره رستم‌التواریخ ) سخن گفت.

فایل صوتی:   rostamotavirikh.mp3

 


#معرفی_کتاب 

 

🔺راهی دیگر؛ روایت‌هایی در بود و باشِ چریک‌های فدایی خلق ایران

(در ۲ دفتر)

گردآورندگان و ویراستاران: تورج اتابکی ـ ناصر مهاجر

طرح روی جلد: خاور

روی جلد و صفحه‌آرایی: بنفشه مسعودی

به همکاری: نشر نقطه و پژوهشکده‌ی تاریخ اجتماعی (آمستردام)

چاپ اول: بهار ۱۳۹۶

۷۶۴ صفحه🔺

 

❇توضیح ناشر:
نیاز به پژوهشی جامع، همه سویه و سنجش‌گرایانه درباره‌ی سازمان چریک‌های فدایی خلق از سال‌ها پیش احساس می‌شد. تورج اتابکی و ناصر مهاجر دو تاریخ‌نگار نام آشنای ما در حد توان خود کوشیده‌اند که به این نیاز پاسخ دهند. در چند و چون این کوشش در پیش‌گفتار راهی دیگر آورده‌اند:

از شماری از چریک‌های پیشین خواستیم تا روایت خود را از زندگی روزمره‌ی رهروان مبارزه‌ی مسلحانه‌ی دهه‌ی ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ ایران به رشته‌ی نگارش کشند. در کنار اینان، پژوهشگرانی را که یا شاهد عینی بودند و یا با بازخوانی اسناد، روایتی نزدیک به شاهد عینی داشتند، فراخواندیم تا به جرگه‌ی نویسندگان بپیوندند و زمانه و پی‌آیند‌های این کنشگری را به دست دهند و روایت چریک‌های چپگرای ایرانی را در متن تاریخ بنشانند… فاصله‌ی به نسبت کم تاریخ آن جنبش با امروز ما، و این نکته‌ی مهم که بخش بزرگی از بازماندگان و رهروان چریک‌های فدایی خلق هنوز در میان مایند و می‌توانند روایت خود را به دست دهند، از جمله دیگر عواملی بود که این پژوهش را در دستور کار قرار می‌داد.

اما انجام چنین پژوهشی که ویژگی آن نگاشتن توأمان تاریخ اجتماعی و تاریخ سیاسی‌ست نمی‌توانست سهل و آسان باشد. در این باره تورج اتابکی و ناصر مهاجر نوشته‌اند:
روایت‌های این مجموعه، دوره‌ی تاریخی‌ای را در برمی‌گیرد که از دهه‌ی ۱۳۴۰ آغاز می‌شود و با فروپاشی نظام سلطنت در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ به پایان می‌رسد. در فراهم آوردن این روایت‌ها، بنا را بر جایگاه امروزین راویان قرار ندادیم. از راویان خواستیم تا از امروزشان فاصله بگیرند، خود را در مقام راوی مستقلی ببینند تا آنچه را که بر آنان رفته است روایت کنند؛ بی‌کم و کاست. این کار البته آسان نبود و نیاز به گفتگوها و هم‌اندیشی‌ها با راویان داشت. در پاره‌ای موارد که نتوانستیم راوی را متقاعد کنیم که عینک امروزینش را برای بازبینی دیروز از دیده بردارد و به گونه‌ای عینی، بی‌پیشداوری و حُب و بغض‌های شخصی و سیاسی به بازگویی روایت خود بنشیند، ناچار از راوی دیگری خواستار همکاری شدیم. در زمینه‌هایی نیز کوشیدیم با گردآوری داده‌ها و کارگیری گزارش‌ها‌یی از گفتار و کردار رهروان جنبش مسلحانه، روایت درست و دقیقی بازسازیم تا به فهم بهتر چند و چون جنبش چریکی و مناسبات آن با بودوباشِ کارگران و تهیدستان یاری رساند و تأثیر این جنبش را بر شعر و موسیقی، داستان و تئاتر و سینما و نقاشی دهه‌ی چهل و پنجاه خورشیدی بنمایاند.

اثرگذاری جنبش چریکی بر پهنه‌ی هنر و ادبیات ایران در دو دهه‌ی پایانی حکومت شاه، راهی‌ دیگر را از سایر نوشته‌ها و پژوهش‌هایی که درباره‌ی جنبش چریکی ایران شده به کلی جدا می‌کند. با این حال دو تاریخ‌دانی که این کتاب را ویراسته‌اند مدعی نیستند که راهی دیگر «کارنامه‌ای فراگیر را از بودوباشِ کنشگران جنبش مسلحانه به دست می‌دهد» به باور آن‌ها:

این مجموعه کامل نیست و پاره‌هایی از زندگی اجتماعی متأثر از جنبش مسلحانه را در خود بازتاب نداده است. از جمله در ارائه‌ی روایتی با درون‌مایه‌ی ملی و قومی…

آنچه درباره‌ی سبک و سیاق کارشان می‌گویند نیز در خور یادآوری‌ست:

سیاق کارمان در تهیه‌ی این مجموعه چنین بود که با تأکید بر تدقیق کارشناسانه روایت‌ها، از پی ثبت هر روایت، آن را در اختیار بازبینانی قرار دهیم که در گستره‌ی رشته‌ی خود کارشناسند. از بازبینان مستقل خواستیم تا بدون دخالت دادن دیدگاه‌های خود، روایت راویان برای اینان ناشناس را بازخوانند و درستی و نادرستی داده‌ها و یافته‌ها را بررسند. همه‌جا ملاک‌مان، تکیه بر بازبینی عینی دانشگاهی و دانش‌پژوهانه بوده است و نه جز آن.

نگاهی به نام پژوهشگران و راویانی که در این مجموعه مشارکت داشته‌اند نشان دهنده‌ی باور ویراستاران این مجموعه به این اصل است که پدیده‌های تاریخی را تنها رنگین‌کمانی از دیدگاه‌ها می‌توانند بازگویند و بازنگرند.

 

🛑فهرست دفتر نخست:👇👇👇

پیش گفتار (تورج اتابکی ـ ناصر مهاجر)، نام این دفتر (نسیم خاکسار)، بنیادها و سیر اندیشه‌یچریک های فدایی خلق ۱۳۵۷ ـ ۱۳۴۶ (مهرداد وهابی ـ ناصر مهاجر)، کارگران در گفتار و کردار چریک های فدایی (تورج اتابکی)، دیدگاه های بین المللی فدائیان خلق ایران (حیدر تبریزی)، سازمانِمحبوب من (ناهید قاجار)، نگاهی به ساختار سازمان چریک های فدایی ۱۳۵۷ ـ ۱۳۵۵ (مجید عبدالرحیم پور)، چاپخانه ی مخفی (مرضیه تهی دست)، کم وکیف عملیات نظامی چریک ها (حمید نوذری)، زنان فدایی در زندان (رقیه دانشگری)

 

 

 

 

 

🛑فهرست دفتر دوم:

تشکیلات مردان فدایی در زندان (ناصر رحیم خانی ـ ناصر مهاجر)، سچفخا در دانشگاه تبریز(ابوالفضل محققی)، سچفخا و زنان دانشگاه تبریز (سرور علیمحمدی)، کنفدراسیون دانشجویی و چریک‌ها (علی ندیمی)، از مهرآباد جنوبی تا دانشکده‌ی فنی (سیاوش رنجبر دائمی)، روایت یک “شاهد عینی” (آزاده اخلاقی)، شعری ستایشگر شور (سعید یوسف)، بازتاب مبارزه ی چریکی در ادبیات داستانی (نسیم خاکسار)، رستاخیز ترانه (محمود خوشنام)، نگاهی به پشتِ‌سر (اسفندیار منفردزاده)، سینما و سیاهکل (حمید فدوی)، سایه‌ی جنبش چریکی بر گستره ی تئاتر (هومن آذرکلاه)، کتاب شناسی سازمان چریک های فدایی خلق (ناصر مهاجر).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


بخش دوم فایل صوتی نشست نقد کتاب پایان تیولوژی نوشته بیژن عبدالکریمی

 

فایل صوتی: mp3 نقد کتاب پایان تیولوژی(۲)

 

 


 

 

📍آثار طباطبایی به هم پیوسته و مسئله مند است 📍

داریوش رحمانیان: دکترطباطبایی جزو متفکران صاحب پروژه و برنامه ما است. ما دو گونه متفکر داریم؛ افرادی که دستگاه فکری ندارند، مانند ژیژک. اما افرادی که دستگاه فکری دارند، مانند گادامر. آقای طباطبایی در رابطه با پروژه اش آثار متفاوتی نوشته است و نقد از او فقط با نقد یک اثر ممکن نیست، اگر بخواهیم این کتاب را نقد بکنیم باید این کتاب را در رابطه با آثار دیگر ایشان نقادی کنیم چرا که اینها به صورت زنجیره ای به هم پیوسته اند. مسئله طباطبایی، مسئله ایران است این چیزی است که او را از خیلی ها متفاوت می کند. تمام هدف تاملات او به تعبیر خود ایشان تامل فیلسوفانه درباره مسئله ای به نام ایران است و برای این تامل دنبال تجهیزات نظری، روشی و مفهومی است. اگر تمام آثار ایشان را ببینید می بینید که در ارتباط با پروژه اش می خواهد ابزار بسازد. او متفکری است که هدفش تاسیس نظریه ای مدرن برای فهم ایران، آن هم به شکل تاریخی است. نه ایران معاصر بلکه ایران در کل تاریخش.

البته طباطبایی اذعان دارد که در حد توان خودش تلاش می کند نظریه ای را مطرح کند، اما بارها اشاره می کند که وضعیت علوم انسانی به گونه ای است که به من اجازه بیشتر نمی دهد. بنابراین دکتر طباطبایی به وضعیت علوم انسانی در ایران یک نگاه آسیب شناسانه دارد که بسیار مهم است. در کتاب خواجه نظام الملک دغدغه ایشان این است که مفهوم هایی بسازد که منجر به ایجاد چارچوب نظری برای تدوین یک نظریه عمومی و فراگیر برای تاریخ بشود. تاثیرپذیری او از ذهنیت شرق شناسانه در برخی جاها مشهود است اما وابستگی نیست و اسارت در چارچوب زهنیت های شرق شناسانه در او نمی بینیم. طباطبائی اسیر آن قالب ها و دوگانگی سازی ها نیست. یکی از شرق شناسان بومی ما هماکاتوزیان است. تاریخ ایران در روایت کاتوزیان یک کل است و هیچ تفاوت هایی بین دوره های مختلف دیده نمی شود در صورتی که طباطبایی این گونه نیست چون کوشش می کند در درون ایران بیاندیشد.

طباطبایی ادعایش این است که می خواهد تاریخ اندیشه بنویسد، اما آیا ایشان روش و مقدمات این کار را دارد؟ در تاریخ نویسی ما یک ژانر به نام تاریخ فکری داریم که خود تاریخ، موضوع آن است و متاسفانه در ایران آن را نداریم. همانند آنکه تاریخ اجتماعی نداریم. متاسفانه اینها را نداریم بلکه نمی دانیم که نداریم و این ضعف، ضعف طباطبایی نیست، بلکه ضعف عمومی علم و پژوهش در ایران است و مهمتر از همه ما تاریخ مفهومی در ایران نداریم. ادعاهای دکتر طباطبایی من را به یاد افرادی می اندازد که به دنبال علت العلل برای تاریخ ایران هستند. طباطبایی مدعی تبیین تاریخ ایران است، اما حواسش نیست که تک عاملی نمی شود تاریخ یک جامعه و منطق تحولات آن را فهم کرد.📚

💡کانال اختصاصی نشر آثار و آراء جواد طباطبایی

یکی از شرق شناسان بومی ما کاتوزیان است. تاریخ ایران در روایت کاتوزیان یک کل است و هیچ تفاوت هایی بین دوره های مختلف دیده نمی شود در صورتی که طباطبایی این گونه نیست چون کوشش می کند درون ایران بیاندیشد.
فایل صوتی سخنرانی داریوش رحمانیان در نشست نقد کتاب خواجه نظام الملک نوشته سید جواد طباطبایی. این نشست در روز یکشنبه بیستم فروردین نود و شش در پژوهشگاه علوم انسانی برگزار شد.دیگر سخنرانان این نشست عبارت بودند از: سید جواد میری،حسن محدثی،محمد علی مرادی،محمد علی فتح اللهی،قاسم پورحسن،رحیم محمدی

فایل صوتی:  review.m4a


دو نکته در اهمیت رسالۀ پیشکش:

  1. چرا پیشکش: در این رساله موس به دنبال آن است تا بانگاهی درزمانی به پدیدۀ مبادله نشان دهد مبادلاتی که در زندگی روزمرۀ کنونی رنگ و بویی کاملاً اقتصادی و عقلایی به خود گرفته اند در عمل شکل تغییر یافتۀ صورت هایی هستند که در شکل ابتدایی خود به هیچ وجه تا به این درجه عقلایی نبوده اند. در واقع موس با بررسی پدیدۀ پیشکش در جوامع ابتدایی و اولیه به دنبال تصریح این مدعاست که انسان از آغاز «حیوان اقتصادی» (homo oeconimicus)نبوده است. برپایۀ جریان غالب در اقتصاد، انسان موجودی اقتصادی است که در عرصۀ عرضه و تقاضای کالا صرفاً با توجه به منافع شخصی خویش تصمیم می­گیرد. اهمیت این مفهوم به عنوان یکی از مفاهیم پایه­ای در اقتصاد جریان غالب آن است که مشروع بودن نظام بازار در سازمان دهی اقتصادی را برپایۀ این فرض انسان شناسانه آغاز می­کند. اما موس می­کوشد در این کتاب نشان دهد که در زمانه معاصر است که انسان به «ماشینی حسابگر» و حیوانی اقتصادی تبدیل شده است و اقتصادی شدن انسان نه پدیده­ای طبیعی که ریشه­های تاریخی دارد. و ریشه­های بسیاری از بحران­های معاصر را می­توان در پرتو این نگاه فهم کرد.

۲: امر تام و مکتب آنال: زمانی که فرنان برودل ادارۀ مجله آنال را بر عهده داشت، سبک غالب مورخان منسوب به این مکتب، تاریخ تام (Histoire totale) بود. به تعبیر خود برودل: «مورخ وفادار به آموزه­­های مارسل موس همیشه خواهان درک کلیت است، تمامیت امر اجتماعی». اما امر اجتماعی در این رویکرد بر چه پایه­ای می­توانست تمامیت امر اجتماعی را دربرگیرد. این شکل از صورت­بندی امر اجتماعی همان­طور که در نقل قول بالا پیداست عمدتاً به آموزه­های مارسل موس در این باره بازمی­گشت. نزد موس در همۀ جوامع، پدیده­های اجتماعی همچون تار و پود یک بافت، به لحاظ اجتماعی در هم تنیده و تفکیک­ناپذیرند و با آنکه محققان در تحلیل­های خود ناگزیر از تقسیم­بندی و انتزاع پدیده­ها هستند، در عین حال از بازسازی مجدد کلیت پدیده و قرار دادن آن در بافت ملموس خود نباید غافل باشند. او معتقد بود که در یک پدیده اجتماعی می­توان ردپایی از همۀ نهادهای مذهبی، حقوقی، اخلاقی اقتصادی را مشاهده کرد.  بر این اساس او پدیده­های اجتماعی را «پدیده­های تام» می­نامید. در واقع، امر تام به محقق این امکان را می­دهد که امر اجتماعی را به عنوان امر واقع و نه انتزاعی و نیز با توجه به همه جنبه­های مسئله بررسی کنند و پدیده اجتماعی تنها زمانی واقعی است که در ارتباط با نظامی بررسی شود که در آن قرارد داد. (رساله پیشکش، ترجمه فارسی) برپایه همین رویکرد تاریخ تام بود که تمام تاریخ­های منطقه­ای به نگارش درآمدند.

محمد جواد عبدالهی پژوهشگر تاریخ

 


فایل صوتی نشست معرفی کتاب دکتر سیاوش صفاری درباره دکتر علی شریعتی.
سیاوش صفاری دانش آموخته دانشگاه آلبرتا است و رساله دکتری خود را با عنوان:
Reclaiming Islam and Modernity

درباره شریعتی و نوشریعتی ها نوشته است.
این رساله با پاره ای بازنگری ها به شکل کتاب در آمده و اخیرا از سوی انتشارات دانشگاه کمبریج منتشر شده است.
گروه فرهنگ، تاریخ و پژوهش های میان رشته ای( گروهی که در موسسه راویان آینده فرهنگ تشکیل شده است) با همکاری بنیاد شریعتی و پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات در روز سه شنبه مورخ سوم اسفند ماه نود و پنج نشستی را در معرفی کتاب یاد شده برگزار کرد.در این نشست نویسنده ( سیاوش صفاری، عضو هیئت علمی دانشگاه ملی سئول ) به تفصیل به معرفی کتاب خود پرداخت. عباس منوچهری – عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس و دبیر علمی همایش چهلمین سالگرد درگذشت شریعتی ) و داریوش رحمانیان از دیگر سخنرانان این نشست بودند.
یادآوری می شود که این نشست به عنوان یکی از پیش همایش های همایش چهلمین سالگرد شریعتی برگزار شد.
فایل صوتی نشست تقدیم علاقه مندان می شود.

 

دانلود فایل صوتی: عباس منوچهری.mp3

دانلود فایل صوتی: سیاوش صفاری.mp3

دانلود فایل صوتی: احسان شریعتی.mp3

دانلود فایل صوتی: داریوش رحمانیان.mp3

 


 

 

فایل صوتی نشست نقد کتاب ” پایان تئولوژی ” نوشته بیژن عبدالکریمی

 

این نشست روز دوشنبه دوم اسفند ماه نود و پنج در اندیشگاه کتابخانه ملی ایران برگزار شد. سخنرانان و منتقدین عبارت بودند از:

رضا داوری اردکانی، قاسم پورحسن، محمد امین قانعی راد، محمد جواد غلامرضا کاشی، مالک شجاعی و داریوش رحمانیان.

در آغاز نشست عبدالکریمی درباره کتاب خود و ایده ای که در گفتارها و مقالات مندرج در آن طرح شده است سخن گفت و در پایان نیز به کوتاهی به پاره ای از انتقادهای طرح شده پاسخ گفت.

دانلود فایل صوتی:   theo.mp3


نظریه میراث

 

فهمی جدعان، تولد در عین غزال ـ

حیفا(فلسطین،۱۹۴۰م)؛ در ۱۹۶۸م دکترای بین المللی

ادبیات را از دانشگاه سوربن، دریافت کرده است. وی سالها

استاد فلسفه، فکر، تاریخ و تمدن اسلامی در سوربن

جدید(پاریس۳) و کولِژ دو فرانس بوده است. آثار بسیار

مهمی در حوزه اندیشه اسلامی به فرانسه و عربی نگاشته

است. یکی از مهمترین تألیفات او کتاب«نظریه التراث»

است که در ۱۹۸۵م از طرف دارالشروق للنشر و التوزیع

در اردن منتشر شده است.

 

آنچه در زیر از نظر خوانندگان گرامی خواهد گذشت، نگاهی اجمالی است به نظریه تراث یا میراث  فهمی جدعان در کتابِ نظریه‌التراث.

فهمی جدعان در مقدمه بخش نخست کتابش تلاش می‌کند حدود و ثغور«تراث/میراث» را مشخص نماید. وی سه بُعد برای میراث قائل است: بُعد دینی ـ ازلی، بُعدِ ملّی ـ تاریخی و بُعد انسانی ـ هستی شناسی. هر یک از این سه امتداد در درون خود نماینگر التزامات مشخصی هستند: التزام به حقیقت، التزام به امّت و التزام به انسان. وی مدعی است که میراث را بایستی در چارچوبِ این سه بُعد مورد توجه قرار داد. فهمی جدعان می‌نویسد ما میراث را به شکلی محدود و مشخص به کار نمی‌بریم، بلکه درمعانی مختلف، به دور از دقت و وضوح آن را به کار می‌بندیم: گاهی آن را به معنی«گذشته» به کار می‌بریم؛ گاهی منظور از آن«عقیده دینی» است؛ گاه کل اسلام از آن مدّ نظر است: هم عقیده و هم تمدن؛ برخی اوقات هم از آن«تاریخ» با همه ابعاد و زوایایش اراده می‌شود..

در نظر وی، مشخص کردن حدود و ثغور میراث و روشن کردن معنا و مضمون آن  فقط برای ارائه تعریفی عام یا خاص از میراث و عناصر آن نیست، بلکه همچنین مشخص کردن رابطه بین میراث و بین «حقیقت» و بین میراث و بین «واقع» هم هست: آیا میراث منشأ و  موطن حقیقت یا حقایق ثابت به شمار می‌آید؟

یا این که نه، نبایستی چنین جایگاهی برای میراث قائل شویم، چرا که حقایق دیروز ضرورتاً حقایق امروز یا فردا نیستند! آیا عناصر میراث قابلیّت داخل شدن در دایره مطلق را دارند یا نه صرفاً تجلیّات اجتماعی ـ تاریخی هستند؟

میراث/تراث چیست؟حدود آن کدامست؟ مضمون آن چیست؟ بسیار ساده‌انگارانه است هم صدا با بسیاری بگویم: میراث همه آن چیزی است که تاریخ برای ما به جا گذارده است؛ به سخن دیگر یعنی «ارثِ» آبا  و اجداد، مبانی، حدود و ثغور و..؛ امّا این‌ها کلیات هستند و به صورت کافی و وافی موضوعیّت میراث را برای ما آشکار نمی‌سازند. فهمی جدعان بر این باور است که به طورکلی، میراث صرفاً عمل یا دستاوردی بشری است. لذا ما نمی‌توانیم از میراث سخن بگویم مگر این که از انسان که سازنده میراث است و همو در عین حال وارث میراث هم است، سخن به میان نیاید. بنابراین تا اینجا میراث دو صفت بارز با خود و در خود دارد: یکی این که سازنده آن بشر است و دیگر این که تابع قوانین«زمان»  است. فهمی جدعان از این سخن نتیجه می‌گیرد که پس، «امور الهی» در دایره میراث داخل نیستند.. .

ماحصل سخن آن‌که، میراثی که فهمی جدعان از آن سخن می‌گوید در نهایت شامل علوم، مصنوعات و ارزش‌ها است و بس! همه علوم، عارضی، مُحدَث و زمان‌منداند؛ در این ویژگی‌ها شعر و نثر، همه علوم لغت، علوم قرآن و حدیث، تفسیر، فقه و اصول، کلام و تصوف، فلسفه و علوم طبیعی، طب و نجوم و حساب و فیزیک..، مشترک‌اند. معنی این سخن چیست؟ معنای آن مشخص کردن حدود و ثغور میراث است و هم متضمن این خواهد بود که رابطه بین «میراث» و «تقدس» کاملاً رابطه‌ای ساختگی است. چرا این توهّم بوجود آمده است که میراث مقدس است؟ دلیل آن این است که به اشتباه گمان کرده‌اند «قرآن» و «سنت صحیح » هم داخل در میراث‌اند و همان موجب تقدس میراث شده‌ است. همچنین«علوم قرآن»،«علوم حدیث»،«علم اصول دین: کلام» و علم فقه و اصول فقه ــ یعنی علوم دینی ــ موجبِ تقویت این قداست شده‌اند.

فهمی جدعان می‌گوید: قرآن، همان علوم قرآن نیست؛ علم کلام یا علم اصول فقه همان نفس دین نیست! همه این علوم بدون استثناء کلامی تاریخی، از دین و وحی  هستند و به این اعتبار تاریخی ـ انسانی‌اند؛ در حالی‌که وحی، الهی است و فرا تاریخی. این علوم همگی «میراث»اند، امّا «وحی» میراث نیست.

ــــ سیدجلال محمودی

 


معرفی  کتاب:

 

The faqih and sultan: dialectic of Religion and politics during the ottoman period and under Safavid and Qajar Rule

By wajih kawtharani

الفقیه و السلطان

جدلیه الدین و السیاسه فی تجربتین تاریخیتین العثمانیه و الصفویه ــ القاجاریه

وجیه کوثرانی

    فقیه و سلطان

جدال دین و سیاست در دو تجربه تاریخی عثمانی و صفوی ــ قجری

وجیه کوثرانی

تصویر روی جلد: سلطان سلیمان قانونی و شاه طهماسب؛ در میانه ایشان ضریح امام ابوحنیفه در بغداد.

ناشر: المرکز العربی للأبحاث و دراسه السیاسات/مرکز عربی تحقیقات و مطالعات سیاسی.

چاپ چهارم، بیروت،۲۰۱۵/چاپ نخست این کتاب: از دارالرشد، بیروت،۱۹۸۹٫

وجیه کوثرانی کیست؟

وجیه کوثرانی درجه دکتری خود را در تاریخ از دانشگاه سوربن ـ پاریس دریافت کرده است. استاد سابق دانشگاه لبنان، گروه تاریخ از ۱۹۷۵ ــ ۲۰۰۵ بوده است؛ مدیر گروه علمی انتشارات مرکز عربی تحقیقات و مطالعات سیاسی است. زمینه‌های پژوهشی وی تاریخ اجتماعی، اسلام و تاریخ اندیشه‌ها است.

 

فهرست

مقدمه چاپ چهارم: از «فقیه ملازمِ سلطان» به سوی «حکمرانی فقیه»؛

ولایت چیست؟ خلافت کدامست؟

مقدمه چاپ سوم: طرق پیوند میان دین و سیاست

نیاز جوامع اسلامی به سکولاریزم[؟!]

مقدمه چاپ اول و دوم: دشواره پیوند میان فقیه و سلطان

 

فصل اول: نگاهی تاریخی به مرحله پیش از عثمانی و صفوی

مقدمه: دولت پادشاهی/سلطانی: الگوی مادر برای عثمانی و صفوی

آل بویه و سلاجقه

اول: آل‌بویه و فقهای امامیه

دوم: موضع اهل سنّت: ماوردی

سوم: سلاجقه، نظام پادشاهی و غزالی

چهارم: ما بعد سلاجقه؛ حلی و ابن‌تیمیه

 

فصل دوم: پیدایش عثمانی و صفویه

عثمانی، صفویه و درگیری‌های فیمابین

نخست: نگاهی تاریخی

  • عکس العمل عثمانی
  • روایت تنازل خلیفه عباسی از مقام خلافت به نفع سلطان سلیم
  • درباره صفویان

دوم: واقعیّت درگیری صفوی ــ عثمانی

 

فصل سوم: نهاد دین و هیأت حاکمه پادشاهی در دولت عثمانی

مقدمه: دیباچه‌ای بر نهاد دین در حوزه إفتاء و مشیخه(شیوخ) اسلام تا زمان سلیمان قانونی و ابو سعود(۹۷۴هـ/۱۵۶۶م)

نخست: اداره دینی محلی عثمانی و موجودیت فقیه مستقل

زین‌الدین ابن علی و قاضی صیدا در دستگاه قضائی عثمانی

دوم: اصلاحات اسلامی و وضعیّت عثمانی در اواخر سلطنت

 

فصل چهارم: نهاد دین و علما در دو دوره صفویه و قاجاریه

اول: ایران، اسلام و تشیع

دوم: پروژه پادشاهی و تک‌مذهبی یا دولت و ایدئولوژی

سوم: تشیع و نمونه‌هایی از فقهای دولت صفویه

  • نورالدین کرکی
  • محمدباقر مجلسی

چهارم: مرجع تقلید و نمونه‌هایی از فقهای مستقل

  • بهاءالدین عاملی
  • صدرالدین شیرازی یا ملاصدرا

پنجم: جریان اخباری‌گری و حر عاملی

ششم: دولت قاجاریه و علما

  • میرزا محمدحسن شیرازی و جمال‌الدین و مسأله تنباکو
  • انقلاب مشروطه و مواضع فقها
  • میرزا محمدحسین نائینی و کتاب« تنبیه الأمه و تنزیه الملّه»

 

پایان

ملحقات

منابع

نمایه

 

 

 

 

 

 


در حالی که حضور کودکان را در آثار مکتوب و مصور بسیاری از شعر، قصه، نقاشی، عکس و فیلم و … می توان دید و سراغ گرفت، نه مفهوم کودکی و تغییر و تحولات آن در طی تاریخ و نه حضور عینی کودکان در متن و بطن جامعه ایرانی در دوره های مختلف تاریخی چندان مورد توجه تاریخ پژوهان ایرانی قرار نگرفته است.

غفلت مورخان از توجه به تاریخ مفهوم کودکی و زندگی روزمره کودکان در جامعه ایرانی در حالی رخ داده و می دهد که دهه ها از بذل توجه و عنایت اصحاب دیگر رشته های علوم اعم از علوم تجربی و انسانی به این موضوع در ایران می گذرد. امری که سبب تاسیس شعبه ها و شاخه ای پر بار و بر در آن رشته ها شده است. با این حال ما تاریخ پژوهان ایرانی نه تنها از همگنان خود در غرب مانده آیم بلکه بسیار بدتر در برابر اصحاب دیگر رشته های علوم تجربی و انسانی داخلی هم انگشت به دهان و حیران مانده و هنوز در غفلت به سر می بریم.

کتاب تاریخ کودکی در ایران در قالب شش فصل به بررسی «مفهوم کودکی»، «پرورش کودکان»، «آموزش کودکان»، «بهداشت و سلامت کودکان»، «کار کودکان و کودکان کار» و “بازی های کودکان” در دوره زمانی حد فاصل زمامداری ناصرالدین شاه تا پایان دوره رضاشاه پرداخته است.

دوره زمانی تحقیق مابین عصر ناصری تا پایان دوره رضاشاه انتخاب شده است. دوره ای که طی آن تحولات ذهنی ای که از دوره ناصری در پیامد آشنایی نخبگان ایرانی با غرب آغاز گردیده بود تا پایان دوره رضاشاه سیر تحولی خود را کامل کرده منجر به تغییر ذهنیت جمعی درباره مفهوم کودکی و جایگاه کودکان در خانواده و جامعه گردیده اندک اندک با توجه ویژه به کودکان آنها را به محور سیاستگذاری های کلان دولت تبدیل کرد.

امید است این کتاب که از جمله نخستین تجربه های پژوهش در زمینه تاریخ کودکی در ایران است جایگاه خود را در میان اصحاب رشته تاریخ یافته سبب ساز پژوهش های بیشتر در این حوزه گردد.

 

زهرا حاتمی

 


معرفی کتاب

انتشارات شیرازه به تازگی دوره کامل روزنامه پیکار- نشریه حزب کمونیست ایران- را که در فاصله بهمن ۱۳۰۹ تا دی ماه ۱۳۱۱ ش. در برلین منتشر می شد، به بازار نشر فرستاده و در معرض دید و قضاوت خوانندگان فارسی زبان بالاخص پژوهشگران رشته تاریخ قرار داده است.

رضا آذری شهرضایی در مقدمه کوتاه و نابسنده خود بر این اثر ارزشمند، شرح کوتاهی از تلاش های وزارت امور خارجه ایران برای جلوگیری از فعالیت گروه های چپ مخالف دولت ایران در آن سالها آورده و به کوتاهی درباره آغاز و پایان عمر روزنامه پیکار سخن گفته است.

پیکار نماینده روزنامه های مخالفی است که در گریز از شرایط داخلی ایران در خارج از مرزها منتشر می شدند و گرچه خود داعیه اصلاح، آزادیخواهی، استقلال رای و نظر و مبارزه با استبداد را داشتند اما عملا ابزار و عمله دست ایدئولوژی ویرانگری بودند که در شوروی هزاران تن را به اسارت گرفته مقدرات زندگی آنها را به زور سر نیزه و اجبار تعیین می کرد.

روزنامه پیکار و گروه های چپ حامی آن مروج اندیشه ها، مفاهیم و باورهای غلط، غیر اصولی و نادرستی در سپهر اندیشه ایرانیان اند که نه تنها در زمانه آنها تبلیغ می شد بلکه تا کنون هم در ذهنیت عامه مردم ایران پابرجا مانده و متاسفانه آفت های بسیاری را برای وحدت و تمامیت ارضی ایران به دنبال داشته است.

روزنامه پیکار به سان بسیاری دیگر از همگنان خود مروج ضدیت دولت با ملت و مخالفت و کینه و ضدیت ملت با دولتمردان هم عصر خود بود و با اصرار بسیار به مخاطبان خود القا می کرد که آن کسی که در ایران حاکم است، انگلستان است و می بایست پشت هر کاری از اقدامات دولتمردان ایرانی، آنها را دید که عروسک گردان صحنه خیمه شب بازی سیاست ایران اند و هرآنچه بخواهند، می کنند.

کاربرد اصطلاح غلط و بی پایه ملت به جای قوم برای اقوام ایرانی از جمله دیگر اقدامات عامدانه گروه های چپ من جمله نویسندگان روزنامه پیکار بود که هنوز هم در فضای فکری جامعه ایرانی پابرجا مانده به غلط و برخلاف تمام تعاریف علوم سیاسی زمینه را برای بهانه جویی به قصد آسیب رساندن به تمامیت ارضی ایران و تبدیل ایران بزرگ به دولت های کوچک بی هویت یا با هویت های برساخته فراهم ساخته است.

جای تاسف است که نشریه های آن روز که می توانستند از فرصت انتشار در خارج از ایران بهره گرفته ادبیات انتقادی و اصلاحی زبان فارسی را گسترش داده در جهت تعمیق آن گام بردارند، خود ابزار دست دولت بیگانه مستبدی بودند که از آنها برای رسیدن به اهداف سیاسی بلندمدت خود سود می برد.

زهرا حاتمی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


وزیر خبیثی که بر اقدامات مشرکانه ایلخانان لعاب دین می‌زد..!؟

« بعد از حمله مغولان و فروپاشی خلافت، در ایران و عراق دولت ایلخانی مغول و در مصر و شام دولت مملوکان مستقر شد. دولت مملوکی، مشروعیّت خود را از خلافت منتقل شده از بغداد به قاهره، هم می‌گرفت و البته همین باعث برتری نسبی جایگاه آنان هم در ایران و هم در باقی جهان اسلام آن روز می‌گردید. درگیری بین این دو قدرت با پذیرش اسلام از جانب مغولان به پایان نرسید و همین رقابت بر سرِ سروری بر جهان اسلام، موجب بروز رقابت و در نهایت جنگ‌ گردید. غازان‌خان در حملات سه‌گانه خود به دولت مملوکی، قصدِ باز پس‌گیری خلافت از دست رفته را که اینک در چنگ مملوکان بود، داشت تا با تایید خلیفه بتواند «خلیفگی» بر جهان اسلام را برای خود ممکن سازد. امّا چون شکست خورد، به لقب «پادشاه اسلام» قناعت کرد. جانشین غازان«الجایتو» چون جنگ را بی‌نتیجه می‌دانست، مشروعیت دینی خود و سودای سروری بر همه مسلمانان را در جایی بیرون از منظومه اندیشه‌ای «اهل سنّت‌و‌جماعت» و «خلافت» پی‌گرفت.

در این میانه تلاش‌های خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی سُنّی‌مذهب در جبهه ایلخانان و مغولان برای نجات ایران بسیار حایز اهمیّت است. او در وضعیّتی بغرنج قرار گرفته بود. از یک سو حاکمان مغول با مملوکان خصومت دارند؛ از سوی دیگر عالمان امامی‌مذهب، فرصت مناسبی فراچنگ آورده‌اند تا ایلخانان را به مذهب تشیّع متمایل نمایند. افزون بر این، بدنه و عالمان سنّی ایران چشم یاری به خواجه دوخته‌اند؛ بماند که در آن سوی مرزهای ایران و در اردوگاه رقیب، عالمان هم‌کیش او در درون دولت مملوکی که گرفتار پادشاهان کافرکیش نیستند، او را متهم به ارتداد و کفر و همکاری با کفار می‌نمایند(‌مشخصاً کسی چون ابن‌تیمیه که او را وزیر خبیثی می‌نامد که کارهای مشرکانه ایلخانان مغول را لعاب دین می‌زند…) »

 

***

اگر علاقه‌مندید بدانید که آیا خواجه «وزیری خبیث» و یا «معمار ایران بعد از حمله مغولان» است، پیشنهاد می‌شود نگاهی به کتابِ ارزشمندِ خانم دورتیا کرافولسکی با مشخصات زیر بیندازید.

مطالعات تاریخی «العربُ و إیران»؛ جستارهای در تاریخ و ادبیات از منظرِ ایدئولوژی؛ ناشر: دارالمنتخب العَربی للدراسَات و النشر و التوزیع، بیروت ـ لبنان؛ چاپ نخست ۱۴۱۳هـ. / ۱۹۹۳م.

کتاب در دو بخش پژوهش‌های عربی و پژوهش‌های ایرانی، سامان داده شده است. در این بخش با این مباحث مواجه هستید: “جهاد” نگاهی به حرکت تاریخی ـ ایدئولوژیکی جهاد در اسلام؛ اهل سنّت و جماعت: منظومه اعتقادی آغازین از خلال منابع؛ دولت مملوکی: ساختار و مشروعیت از خلال «مسالک الأبصار» ابن فضل الله العمری؛ «مسالک الأبصار» اثر ابن فضل الله العمری: تلاشی در سیر تاریخی مخطوطات آن.

در بخش پژوهش‌های ایرانی این مباحث را خواهید خواند: اصطلاح ملی «ایران» و بازآفرینی آن در عصر ایلخانان مغول؛ قدرت و مشروعیّت: پژوهشی در بحران حاصل از حمله مغول؛ اسلام و اصلاح: وزیر رشید الدین و نوگرایی اسلامی در ایران عصر ایلخانان مغول؛ ایدئولوژی و ادبیات: دوره رضا شاه و « جستجوی بهشت گمشده»؛ صادق هدایت و رمان «بوف کور» و برخورد غرب: نوگرایی در ایران و پاسخگویی ادبیات فارسی معاصر

***

ملاحظات: دوروتیا کرافولسکی این کتاب را در ۲۷۳ صفحه سامان داده است. دورتیا کرافولسکی مستشرقِ آلمانی و همسر رضوان السیّد لبنانی است. وی این کتاب را به زبان عربی نگاشته است. جناب استاد، حسن انصاری قمی، چهار مقاله از مجموعه مقالات این کتاب را خلاصه و ترجمه کرده است. این چهار مقاله عبارتند از: «مقوله “جهاد” و نزاع ایدئولوژیک در عصر ایلخانان مغول» چاپ شده در نشریه معارف، دوره شانزدهم، شماره ۲، مرداد ـ آبان ۱۳۷۸؛ «قدرت و مشروعیت در دوره ایلخانان مغول» چاپ شده در نشریه معارف، دوره شانزدهم، شماره ۳، آذر ـ اسفند ۱۳۷۸؛ «چالش ایلخانان و ممالیک و سیاست صلح جویانه رشیدالدین فضل الله» منتشر شده در فصلنامه تاریخ روابط خارجی، سال دوم، شماره ۳؛ و  « اصطلاح ملّی “ایران” و احیای دوباره آن در عصر ایلخانان مغول» چاپ شده در نشریه معارف، دوره پانزدهم، شماره ۱ و ۲، فروردین ـ آبان ۱۳۷۷٫

 

 سیدجلال محمودی